Charakterystyka kontynentów

Charakterystyka kontynentów
Wyslij znajomemuWyślij znajomemu Udostępnij

Gdy już wiemy, jak powstały kontynenty (patrz artykuł „Jak powstały kontynenty”), warto nieco bliżej je poznać. Skupimy się tu na różnicach i elementach charakterystycznych dla każdego z nich.

Zacznijmy od najmniejszego – Australii – liczącego „zaledwie” 7,7 mln km2. Jest to najbardziej suchy kontynent, ponad 30% jego powierzchni zajmują pustynie (m.in. Wielka Pustynia Piaszczysta, Wielka Pustynia Wiktorii, Pustynia Gibsona, Pustynia Simpsona). Około 1 mln km2 zajmują obszary pozbawione lokalnej sieci rzecznej. Australia jest lądem stosunkowo niskim (średnia wysokość wynosi tu zaledwie 340 m n.p.m., czyli ponad dwukrotnie mniej od średniej światowej). Dobrze ilustruje to fakt, że najwyższym pasmem górskim kontynentu są Alpy Australijskie, których najwyższy szczyt liczy zaledwie 2228 m n.p.m. Co ciekawe, nazwę – Góra Kościuszki – nadał mu polski podróżnik Paweł Edmund Strzelecki, nie ułatwiając w ten sposób życia angielskojęzycznym mieszkańcom Australii. Na południowych krańcach lądu Australii i na Tasmanii panuje klimat podzwrotnikowy – rosną tam lasy eukaliptusowe oraz twardolistne formacje drzewiaste i krzewiaste, korri, jarah i wandoo. Większą część kontynentu zajmują suche pustynie i półpustynie, a północ – podrównikowe sawanny i miejscami wiecznie zielone lasy liściaste. Charakterystycznymi zwierzętami Australii są przede wszystkim torbacze: kangury, wombaty, lubiane przez dzieci misie koala oraz prymitywny rząd ssaków jajorodnych – stekowce, do których należą kuriozalnie wyglądające kolczatki i dziobaki.

Kolejnym co do wielkości kontynentem jest Antarktyda zajmująca ponad 13 mln km2. Jest to ląd pokryty niemal w 100% przez lód – jego grubość sięga w niektórych miejscach ponad 4 km. Na obszarze Antarktydy znajdują się zarówno wysokie góry (najwyższy Masyw Vinsona, 4893 m n.p.m.), jak i potężne obniżenia terenu, z najniżej położonym punktem na Ziemi – Rowem Bentleya, którego dno sięga ponad 2,5 km poniżej poziomu morza. Antarktyda jest najzimniejszym lądem na Ziemi. Średnia temperatura roczna waha się od ok. -10°C na wybrzeżu do ok. -60°C w okolicach Bieguna Południowego. To właśnie tu zanotowano najniższą temperaturę na Ziemi (-89°C). Każdy, kto nie boi się mrozów i zamierza odwiedzić Antarktydę, powinien pamiętać, że panują tam silne wiatry, w centrum kontynentu dochodzące nawet do 20 m/s. Przy takim wietrze i temperaturze -60°C, przy średniej wilgotności powietrza 60%, odczuwalna temperatura wynosi… -102°C! Takie warunki sprawiają, że na Antarktydzie przetrwać mogą tylko nieliczne porosty i mchy, a zwierzęta (pingwiny, uchatki, foki) żyją głównie na cieplejszych wybrzeżach.
Ameryka Południowa (17,8 mln km2) to kontynent charakteryzujący się bardzo dużym zwarciem (bardzo mało zatok i półwyspów). Zachodnią część Ameryki Południowej zajmuje potężny, ciągnący się przez cały kontynent łańcuch Andów. Na wschód rozciągają się dwie wielkie niziny utworzone w dolinach ogromnych rzek: Amazonki, Orinoko i Parany. We wschodniej części kontynentu rozciągają się rozlegle wyżyny: Gujańska, Brazylijska i Patagońska. W Ameryce Południowej występują wszystkie typy klimatu, przy czym północna część kontynentu zdominowana jest przez obszary o klimacie równikowym wybitnie wilgotnym i podrównikowym pośrednim. To właśnie na tym terenie – w Amazonii – rozciąga się największy las równikowy na Ziemi, zielone płuca świata. Kiedy czytając ten artykuł, bierzecie głęboki oddech, miejcie świadomość, że ponad 20% tlenu zostało wyprodukowane przez rośliny w Amazonii. W Ameryce Południowej żyje mnóstwo niezwykłych zwierząt, lecz najbardziej charakterystyczne to: jaguary – jedne z największych kotów drapieżnych, spokrewnione z wielbłądami lamy, guanako i wikunie, największe ptaki drapieżne – kondory i kolorowe papugi (m.in. ary). Nie sposób pominąć też jednego z najdłuższych węży świata, anakondy, którego długość dochodzi do 7 metrów.
Ameryka Północna (24 mln km2) to kontynent nieco podobny do swej południowej „siostry”. Również tutaj zachodnią część zajmuje rozległy łańcuch górski (Kordyliery). Występują tu także wszystkie strefy klimatyczne, jednak większe obszary zajmuje strefa klimatu umiarkowanego (Kanada i północna część Stanów Zjednoczonych) oraz podzwrotnikowego (Stany Zjednoczone, północny Meksyk). Charakterystyczne, równinne ukształtowanie środkowej części kontynentu sprzyja wędrówkom tornad. Roślinność Ameryki Północnej jest bardzo zróżnicowana: od tundry na północnych krańcach kontynentu, poprzez tajgę w Kanadzie, lasy mieszane w Stanach Zjednoczonych, prerie w centralnej części lądu, pustynie w południowej części Stanów Zjednoczonych i w Meksyku po klimat podrównikowy w Ameryce Środkowej (zaliczanej do Ameryki Północnej). Do najbardziej znanych roślin kontynentu należą niewątpliwie sekwoje olbrzymie, dorastające do 100 metrów wysokości. Z fauny, poza bliskimi krewnymi żubrów – bizonami, warto wymienić kojoty, pumy, szopy pracze i skunksy. Wielu z nas nie zdaje sobie sprawy z faktu, że czasem spożywa na obiad udomowioną formę przedstawiciela fauny północnoamerykańskiej – indyka.
Bardzo podobna do Ameryki Północnej pod wieloma względami jest Eurazja. Jest to kontynent olbrzymich rozmiarów (54,9 mln km2) i niezwykłych kontrastów, znajduje się tutaj zarówno najwyższy szczyt Ziemi (Mount Everest, 8850 m n.p.m.), jak i najniższa depresja Morza Martwego (-399 m p.p.m.). To tu występują największe amplitudy temperatur (Syberia) i najwyższe roczne opady (Czerapundżi), tu też znajdziemy najgłębsze jezioro (Bajkał). Eurazja jest tak zróżnicowana, że nawet na jej pobieżny opis potrzeba co najmniej tyle miejsca, ile na tekst o pozostałych lądach. Występuje tu cała gama stref klimatycznych, roślinnych i wiele niezwykłych gatunków zwierząt. Azja jest tak ogromna, że są tam miejsca nietknięte ludzką stopą. Dzięki temu dokonywano tu wielu niezwykłych odkryć – m.in. w wiecznej zmarzlinie do dziś znajdowane są szczątki mamutów. Z fauny żyjącej dzisiaj na uwagę zasługują tygrys – największy kot na świecie, panda – symbol ochrony przyrody oraz paw – jeden z najlepiej rozpoznawalnych ptaków świata.
Jak już wspomniano wyżej, należąca do Eurazji Europa jest ogromnym półwyspem, lecz nie jest kontynentem. Wyraźnej granicy pomiędzy Azją a Europą nie da się ustalić. Proponowano już wiele podziałów, ale każdy budzi wątpliwości. Przykładowo, niektórzy naukowcy najwięcej różnic przyrodniczych znajdują na linii Wisły. Według tej teorii, osoba mieszkająca na warszawskiej Pradze, jadąca do Centrum miasta, jedzie z Azji do Europy.
Na koniec należy omówić kolebkę rodzaju ludzkiego – Afrykę. To na tym kontynencie powstały pierwsze osobniki australopiteków – przodków ludzi. Kontynent afrykański jest stosunkowo rozległy (30,3 mln km2), ubogi w wysokie góry, natomiast zasobny w płaskowyże. Afryka to najcieplejszy ląd na Ziemi – to tu zanotowano najwyższą temperaturę na świecie (57,8°C), to tu znajduje się też największa pustynia – Sahara (9 mln km2). Północną część kontynentu zajmuje strefa roślinności śródziemnomorskiej, na południe rozciąga się strefa roślinności pustyń i półpustyń przechodząca na południe od Sahary w sawannę, a następnie w las podrównikowy. Na równiku występują wilgotne lasy równikowe. Fauna Afryki jest jednym z jej największych bogactw – to w Afryce podczas jednej wycieczki można obejrzeć słonie, żyrafy, nosorożce, zebry i lwy.
Poszczególne kontynenty mają z pewnością wiele odmiennych cech, ale łączy je to, że każdy z nich jest niezwykły, piękny i bez wątpienia warto choć raz w życiu wybrać się w podróż, by lepiej je wszystkie poznać.
 

Marek Szokalski, redaktor Carta Blanca

« zobacz inne materiały »